على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1596

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ذلذل ( zalzel ) و ( zolazel ) ا . ع . عطف دامن و يا عطف دامن دراز . ذلذلات ( zolzol t ) ا . ع . ذلذلات الناس : مردم كم پايه و كم قدر و فرومايه . ذلذلة ( zalzelat ) و ( zolazelat ) ا . ع . عطف دامن . و يا عطف دامن دراز . ذلذلة ( zelzelat ) ا . ع . عطف دامن و يا عطف دامن دراز . ج : ذلاذل . ذلغ ( zalq ) م . ع . ذلغ الجارية ذلغا ( از باب فتح ) : گائيد آن كنيزك را . و ذلغ الطعام : خورد طعام را . و يا نيك چرب كرد آن را . ذلغ ( zalq ) ا . ع . خوردن هر چيز نرمى . ذلغ ( zalaq ) م . ع . ذلغت شفته ذلغا ( از باب سمع ) : برگرديد لب او . ذلف ( zolf ) ع . ج . اذلف و ذلفاء ذلف ( zalaf ) م . ع . خرد بودن بينى و راست بودن تيغهء آن و يا خرد بودن بينى با باريكى و يا اندك ستبر بون بينى و راستى طرف آن ( و الفعل من سمع ) . ذلفاء ( zalf ' ) ص . ع . مونث اذلف . زنى كه بينى آن داراى ذلف باشد . ج : ذلف . ذلفاء ( zalf ' ) ا . ع . از نامهاى زنان تازى است . ذلق ( zalq ) ا و ص . ع . مجراى محور در بكره . و تيزى زبان . و تيزى سنان . و تيزى هر چيزى . و حروف الذلق : حرفهائى كه از كرانهء زبان و لب برآيد و آن شش حرف است سه تاى آنها را ذولقية گويند كه لام و راء و نون باشد و سه ديگر را شفهية كه باء و فاء و ميم بود . و لسان ذلق : زبان تيز و فصيح و كذا لسان طلق ذلق . ذلق ( zalq ) م . ع . ذلق السكين ذلقا ( از باب نصر ) : تيز كرد آن كارد را . و ذلق السموم فلانا : سست گردانيد فلان را باد گرم . و كذلك ذلق الصوم فلانا . و ذلق الطائر : سرگين انداخت آن مرغ . و ذلق اللسان ذلقا : تيز زبان و فصيح گرديد . ذلق ( zolq ) ع . ج . اذلق . ذلق ( zalaq ) م . ع . ذلق اللسان ذلقا ( از باب سمع ) : تيز زبان و فصيح گرديد . و ذلق السنان : تيز شد آن سنان . و ذلق الضب : بر آمد سوسمار از ريگ درشت بسوى نرم‌تر . و ذلق فلان من العطش : بمرگ رسيد فلان از تشنگى . و ذلق السراج : روشن شد چراغ . و ذلق الرجل : بىآرام شد آن مرد . ذلق ( zalaq ) ا . ع . بىآرامى . ذلق ( zaleq ) ص . ع . لسان ذلق : زبان تيز . و سنان ذلق : نيزهء تيز . و خطيب ذلق : خطيب فصيح تيز زبان . و رجل ذلق : مرد بىآرام . ذلق ( zolaq ) و ( zoloq ) ص . ع . لسان ذلق : زبان تيز و فصيح و كذلك لسان ذلق . ذلقة ( zalqat ) و ( zalaqat ) ا . ع . تيزى هر چيزى . ذلقة ( zaleqat ) ص . ع . مؤنث ذلق . يق امرأة ذلقة : زن فصيح تيز زبان . ذلك ( z lek ) و ( z leka ) ع . كلمهء اشاره يعنى اين . ذلل ( zolol ) ع . ج . ذلول . ذلم ( zalam ) ا . ع . جاى فرو رفتن آب رودبار . ذلول ( zalul ) ص . ع . رام . و شتر رام و راهوار . و سحاب ذلول : ابر بىرعد و برق . ج : ذلل و اذلة . قوله تعالى : هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناكِبِها يعنى قرار داد براى شما زمين را مانند شتر تند راهوار پس راه برويد بر مناكب آن و اين آيهء شريفه صريح است بر حركت زمين . ذلولى ( zalavl ) ص . ع . رجل ذلولى : مرد رام و مطيع و منقاد . ذلولى ( zaluliyy ) ص . ع . نيكو خو و نرم خو . ج : ذلوليون . و خوار . و رام . ذلوليون ( zaluliyyun ) ع . ج . ذلولى . ذلى ( zaly ) م . ع . ذلى الرطب ذليا ( از باب ضرب ) : چيد رطب را . ذليذلات ( zolayzel t ) ا . ع ذليذلات الناس : مرد كم پايه و كم قدر . ذليق ( zaliq ) ص . ع . خطيب ذليق : خطيب فصيح زبان . و لسان ذليق : زبان تيز و فصيح . ذليقة ( zaliqat ) ص . ع . مؤنث ذليق . يق : امرأة ذليقة : زن فصيح زبان . ذليل ( zalil ) ص . ع . خوار . ج . ذلال و اذلاء و اذلة و ذلان . ذليل ( zalil ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - خوار و گنهگار . و رام و مطيع و نرم و آسان . و فرومايه . و بىچيز . و دون و سبكمايه . ذم ( zamm ) ا . ع . نكوهش خلاف مدح . و عيب . ج : ذموم . يق : افعل كذا و كذا و خلاك ذم اى خلامنك ذم : يعنى بكن اين كار را و نكوهيده نخواهى شد . ذم ( zamm ) م . ع . ذمه ذما و مذمة ( از باب نصر ) : نكوهيد آن را و سرزنش كرد . و ذم انف الجدى ( از باب ضرب ) : روان گرديد آب بينى جدى . و كذا ذم المخاط و نحوه . ذم ( zam ) و ( zamm ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هجو و بدگوئى و نكوهش . و ذم كردن : بد گفتن و هجو كردن و نكوهيدن . ذم ( zamm ) و ( zemm ) ص . ع .